Значење и употреба
Како се реч користи
само јд.) фил. по материјалистичком схватању виши продукт материје човечјег мозга, свест; по идеалистичким учењима нематеријална супстанца, независна од материје, принцип који управља светом, манифестујући се у свим стварима и појавама (често замишљен као бестелесно „духовно биће", Бог).
псих. свеукупност психичких, душевних функција код човека (за разлику од животиње), свест, душа: продукт људског духа.
унутрашње психичко стање и расположење човека, интелектуална, морална и емотивна природа човека: крепак духом, имати ведар ~, немиран ~, младалачки ~. б. (обично у мн.) човек, личност као носилац интелектуалних, емотивних и моралних, карактерних особина: јаки духови, умни духови, узбудити духове.
само јд.) а. смисао, дар, склоност за нешто: стваралачки ~, творачки ~, песнички ~. б. (често у устаљеним обртима) способност брзог схватања, оштроумност; духовитост: сиромашан духом, бити пун духа, човек без духа. в. морална снага, морал; храброст, смелост, одлучност: непоколебљив ~, чврстина духа, војнички ~.
само јд.) а. опште стање, расположење, настројеност (у друштву, некој средини и сл.), менталитет; стил, принцип који одређује начин мишљења и поступања: ~ времена, унети нов ~ (у неку средину), антички ~, ~ реформације, ~ национализма, ~ сарадње, ~ толеранције, ~ разумевања. б. основни смисао, темељно, битно својство, суштина: ~ закона, ~ језика, ~ вере, ~ књиге.
празн. а. натприродно, бестелесно биће (добро или зло) које има моћ да утиче на живот човека или на природу; привиђење, утвара, сабласт: зли дуси, шумски духови, добар кућни ~, веровати у духове, појавити се као ~. б. сен умрле особе: покојников ~, призивати духове. в. (са атрибутима „зао", „нечист" и сл.) натприродно биће као носилац зла, ђаво, демон; зла природа у човеку која га подстиче да чини рђава дела.
обично са атрибутом „свети") једна од три манифестације Божје природе, треће лице Свете Тројице по хришћанском учењу.
бестелесни, нематеријални део човека, душа: испустити ~, предати свој ~ Богу. • нечисти ~ ђаво, сотона. имати духа бити духовит, занимљив; имати позитивну, стваралачку животну енергију. испустити ~, предати ~ Богу и сл. умрети, преминути. клонути (пасти) духом изгубити самопоуздање, полет, обесхрабрити се. присуство (присутност) духа присебност, сналажљивост у критичној, тешкој ситуацији: изгубити присуство духа, сачувати присуство духа. сиромашан (сиромах) духом умно ограничен, непросвећен, необразован. у духу (нечега) у складу с нечим, држећи се општег смисла (нечега): у духу закона.